Tomasz Różycki.- Spalone mapy

SPALONE MAPY
Dla J.B.

Pojechałem na Ukrainę, to był czerwiec
i szedłem po kolana w trawach, zioła i pyłki
krążyły w powietrzu. Szukałem, lecz bliscy
schowali się pod ziemią, zamieszkali głębiej

niż pokolenia mrówek. Pytałem się wszędzie
o ślady po nich, ale rosły trawy, liście,
i pszczoły wirowały. Kładłem się więc blisko,
twarzą do ziemi i mówiłem to zaklęcie -

możecie wyjść, już jest po wszystkim. I ruszała
się ziemia, a w niej krety i dżdżownice, i drżała
ziemia i państwa mrówek roiły się, pszczoły
latały ponad wszystkim, mówiłem wychodźcie,

mówiłem tak do ziemi i czułem, jak rośnie
trawa ogromna, dzika wokół mojej głowy.

Tomasz Różycki.  ( Nominowany do Literackiej Nagrody Nike 2011.)   wyjaśnia genezę wiersza: "Spalone mapy "-   

Wiersz powstał pięć lat temu podczas podróży na Ukrainę w 2004 r.
Pomyślałem przy tym, że będąc na miejscu, skorzystam z okazji i udam się do jednej z wsi leżących w pobliżu tego miasta, gdzie przed II wojną światową mieszkała moja rodzina. Chciałem zobaczyć, czy cokolwiek zostało z rodzinnego domu mojej babci. Na poszukiwania jej domu straciłem cały dzień. Zaczynało się już ściemniać, a we mnie wzrastała frustracja i przekonanie, że cała ta wyprawa była jednym wielkim nieporozumieniem. I gdy już miałem się zbierać w drogę w powrotną do Lwowa, udało mi się spotkać starszą kobietę, która była sąsiadką mojej babci i dobrze ją pamiętała, ponieważ za młodu razem się bawiły. Wskazała mi miejsce, w którym niegdyś stał dom babci.
Po budynku nie było śladu, podobnie jak po ceglanej kapliczce z figurką Matki Boskiej, która zdaniem babci wiele razy ratowała ją i rodzinę przed śmiercią w trakcie wojny. W ogrodzie nie ostało się także żadne drzewo.
Jedynym śladem wskazującym, że stał jakiś budynek, były wystające spod ziemi resztki murowanej, przydomowej piwnicy. - To było dla mnie bardzo wzruszające. A gdy po powrocie do Polski dowiedziałem się, że Jacques Burko, francuski tłumacz moich wierszy, odbył podobną podróż do korzeni, postanowiłem napisać "Spalone mapy" i zadedykować go właśnie jemu.

Władysław Sebyła 1902-1940

kwiecień 2018r


Tylko raz krzaki stają w białym śniegu kwiatów.
Oczy są fijołkami,
A wiatr głaszcze — i pachnie włosami,
Wiosennym ciepłem wieje od dalekich światów.

Wtedy burze są szczęściem, a słowa muzyką,
A śmiech jest błękitnym niebem.
I oczami są zielone gwiazdy,
Największymi smutkami odjazdy,

A marzeń niespełnionych ból — powszednim chlebem.
I nie masz wtedy mocy, co by się oparła
Nocy,
Trylom płynącym z słowiczego gardła
I ciszy pachnących warg.
Bo oczy są fijołkami — i niebem,
A wiatr pachnie suchymi włosami.
I pod wiewem dalekich, błyszczących światów
Zielone krzaki stają w białym śniegu kwiatów. 

   

...Pablo Neruda - Powoli umiera

Powoli umiera ten kto staje się więźniem przyzwyczajenia,
powtarzając każdego dnia te same drogi,
kto nie zmienia marki, znaku firmowego,
kto nie ryzykuje, nie zmienia koloru ubrań,
kto nie rozmawia z ludźmi których nie zna.

Powoli umiera ten kto unika w swoim życiu pasji,
kto zawsze przekłada czarne nad białe i poszczególne chwile nad całą paletę emocji,
które powodują, że błyszczą oczy, że na twarzy pojawia się uśmiech,
że serce bije mocniej w konfrontacji z błędami i uczuciami.

Powoli umiera ten kto nie wywraca stołu,
kto jest nieszczęśliwy z pracy,
kto nie ryzykuje pewności dla niepewności realizacji marzeń,
kto nie pozwoli sobie, przynajmniej jeden raz w życiu, uniknąć rozumnych rad.

Powoli umiera ten kto nie podróżuje,
kto nie czyta, kto nie słucha muzyki,
kto nie znajduje dobra w sobie.

Powoli umiera ten kto siebie nie kocha,
kto nie pozwala sobie pomóc,
kto przechodzi przez życie ciągle narzekając na własne nieszczęście lub na deszcz który pada.



Powoli umiera ten kto rezygnuje z własnego projektu przed rozpoczęciem go,
kto nie pyta o to, czego nie zna i nie rozumie,
kto nie odpowiada kiedy się go pyta o coś co zna.

Uniknijmy śmierci w małych dawkach,
pamiętając zawsze, bycie żywym nie ogranicza się tylko do prostej czynności oddychania.

Nie pozbawiaj się
możliwości bycia szczęśliwym!

Mickiewicz Adam - Dzień dobry

mal. Richard Johnson

Dzień dobry! nie śmiem budzić, o wdzięczny widoku! 

Jej duch na poły w rajskie wzleciał okolice, 
Na poły został boskie ożywiając lice, 
Jak słońce na pół w niebie, pół w srebrnym obłoku. 

Dzień dobry! już westchnęła, błysnął promyk w oku, 

Dzień dobry! już obraża światłość twe źrenice, 
Naprzykrzają się ustom muchy swawolnice, 

Dzień dobry! słońce w oknach, ja przy twoim boku. 

Niosłem słodszy dzień dobry, lecz twe senne wdzięki 
Odebrały mi śmiałość; niech się wprzódy dowiem: 

Z łaskawym wstajesz sercem? z orzeźwionym zdrowiem? 

Dzień dobry! nie pozwalasz ucałować ręki? 
Każesz odejść, odchodzę: oto masz sukienki, 
Ubierz się i wyjdź prędko - dzień dobry ci powiem. 

Halina Poświatowska - Wielkopostna legenda

Giovanni Bellini  (circa 1430–1516)

dwa tysiące lat temu

urodziła panna w Galilei

niemowlę

dziecko było bezbrzeżnie nagie

a ona nie miała nic

oprócz miłości

i tak rosło

ogrzewane oddechem

aż dorosło

do nienawiści

i przybili go do drzewa ludzie

a ona patrzyła

potem - mówią - że wstąpiła w niebo

ale równie dobrze mogła wstąpić w ból

tak był głęboki

Julian Tuwim - Chrystusie...

   

Rembrandt - Głowa Chrystusa :
/modelem malarza był młody,Żyd/

Jeszcze się kiedyś rozsmucę,
Jeszcze do Ciebie powrócę,
Chrystusie...

Jeszcze tak strasznie zapłaczę,
Że przez łzy Ciebie zobaczę,
Chrystusie...

I taką wielką żałobą
Będę się żalił przed Tobą,
Chrystusie...

Że duch mój przed Tobą klęknie
I wtedy serce mi pęknie,
Chrystusie...

                                                                             

Halina Poświatowska * * *

* * *
mówisz – na śmierć 
mówisz – na wieczność

a jeśli zmienisz się w drzewo
czy mogę liczyć na to że wzejdziesz
pod moim oknem

a jeśli – w szybę
czy będzie można końcem języka
podrażnić twoje dzwoniące jestem

a jeśli – w wiatr
czy będę trawą którą rozszumisz

a jeśli w światło
czy będę nocą którą rozproszysz

a jeśli - dniem
czy dobrą chmurą osłonisz
moją zmęczoną głowę
jak ją weźmiesz lekko
we włosy
pieszczotą palców zwinnych
wyszepczesz
trwam

Lars Gustafsson - Przelatywały rzadkie ptaki

Lars Gustafsson (1936,- 2016 ) – znany i popularny 

szwedzki poeta, dramaturg, prozaik i eseista.

 Przelatywały rzadkie ptaki

I wszystko powraca

szczególnie nocą, jakby wiedziało

o mnie coś, czego sam nie wiem:

stary brązowy pensjonat

przy wiadukcie kolejowym,

tartak, parowe piły,

które w środku dnia wydawały

z siebie dziwny głos skargi,

jezioro, dryfujące zanurzone pnie.

Gdzieś za horyzontem

rozciągały się bagna bez kresu,

trzciny gęściejsze od innych.

Przelatywały rzadkie ptaki,

jeszcze nie miały dla mnie imion.

Przelatywały jak przyszłe sny,

sny trzydzieści lat potem

albo jeszcze później,

w moim nieznanym

przyszłym życiu,

leciały

ciężko tuż nad powierzchnią.

Przełożył: Zbigniew Kruszyński

ŻYDZI - Jehuda Amichaj

Wśród współczesnych poetów izraelskich ciekawym i bardzo popularnym w Izraelu i nie tylko- jest Jehuda Amichaj Amichaj (1924–2000),, urodzony w ortodoksyjnej rodzinie, hebrajskojęzyczny poeta tłumaczony na ponad trzydzieści języków.

                                                   

                          

                                     

                                                              ŻYDZI                        

mal. Piotr Michałowski

Żydzi są jak zdjęcia wystawione w witrynie

wszyscy razem jednego wzrostu żywi i martwi                        

narzeczeni i panny młode, chłopcy w wieku bar micwy z niemowlętami.

Wyretuszowane odbitki z pożółkłych zdjęć.

Czasami przychodzą wybić okno

i palą zdjęcia. Wtedy zaczynają

robić nowe zdjęcia i na nowo wywoływać

i znów ich wystawiać cierpiących i uśmiechniętych.

                                                                           

                   

Rembrandt Harmenszoon van Rijn 

Rembrandt malował ich w tureckich fezach 
dyskretnie złotoustych

Chagall malował ich szybujących w powietrzu

a ja maluję ich tak jak mój ojciec i matka.

Żydzi - Józef Charyton ? 1914

Żydzi są rezerwatem pierwotnej puszczy

w której drzewa stoją blisko siebie, i nawet umierając

nie mogą się położyć. Wspierają się, przy życiu, upierają się

i nie można ich rozróżnić. Tylko ogień

spali umarłych szybciej.

malarz nieznany

A co w sprawie Boga? Bóg został

jak zapach perfum po pięknej kobiecie która przeszła niegdyś

koło nich i nie zobaczyli jej twarzy,

lecz pozostał jej zapach, różne zapachy,

twórca różnych zapachów.

Regina Mundlak /1887 - 1942/

Żyd pamięta szałas w domu dziadka.

A szałas pamięta zamiast niego

wędrówkę po pustyni, która pamięta

łaskę młodości i kamienne Tablice Przymierza

i złoto Złotego Cielca i pragnienie i głód

które pamiętają Egipt.

Szymon Buchbinder /1853-1908/

A co w sprawie Boga? Według umowy

po rozwodzie z Rajem i ze Świątynią

Bóg widzi swoich synów tylko raz

do roku, w Jom Kippur.

Żydzi nie są narodem historycznym

ani nawet archeologicznym, Żydzi

są narodem geologicznym z załamaniami

i urwiskami i warstwami rozżarzonej lawy.

Ich historię trzeba mierzyć

według innej skali.

Żydzi opiłowani cierpieniem i oszlifowanymi mękami,

jak kamyki na morskim brzegu.

Wyższość Żydów objawia się tylko przez śmierć

jak wyższość kamyków nad resztą kamieni:

kiedy silna ręka nimi rzuca,

podskakują dwa lub trzy razy

nad powierzchnią wody zanim zatoną.

mal.Aleksander Gierymski

Niedawno temu spotkałem ładną kobietę,

której dziadek dokonał na mnie obrzezania

na długo zanim się urodziła. Powiedziałem jej,

nie znasz mnie a ja nie znam ciebie,

ale jesteśmy narodem żydowskim,

twój zmarły dziadek, ja obrzezany przez niego

i ty jego ładna wnuczka : jesteśmy narodem żydowskim.

Mal. Maurycy Gottleb / uczeń Matejki /

A co w sprawie Boga? Kiedyś śpiewaliśmy

"Nie ma jak nasz Bóg", a dzisiaj śpiewamy,

"Nie ma naszego Boga"

ale śpiewamy, ciągle śpiewamy.

JEHUDA AMIHAJ - Jestem jak liść

Jestem jak liść który znając swoje granice

Nie pragnie niczego ponadto co obejmują

       

Ani stopić sie z naturą

Ani rozpłynąć w przestrzeni

       

Jestem już tak cichy

Że nie potrafię przypomnieć sobie

Że kiedykolwiek mogłem krzyczeć

Że mogłem krzyczeć będąc dzieckiem

       

A moja twarz to tylko to co pozostało

Po tym jak odrąbano z niej miłość

      

Jest jak kamieniołom

        Dawno opuszczony.

Maria Konopnicka - Dziadek przyjdzie -

Dziadek dzisiaj przyjdzie,
W wielkim krześle siędzie,
Śliczne mi powieści
Opowiadać będzie.

Pal mi się, ogieńku! Pal mi się wesoło!
Wy, złote iskierki, sypcie mi się wkoło! 

Dziadek dużo widział,
Dużo ziemi schodził;
Już sam nie pamięta,
Kiedy się urodził.

Pal mi się, ogieńku! Pal mi się wesoło!
Wy, złote iskierki, sypcie mi się wkoło! 

Jak nam dziadek zacznie
Prawić różne dziwy,
To świat dawny staje
Przede mną jak żywy.

Pal mi się, ogieńku! Pal mi się wesoło!
Wy, złote iskierki, polatujcie wkoło! 

I dawne zagrody,
I ludzie, i pleśnie...
Do rana samego
Marzą mi się we śnie!

Pal mi się, ogieńku! Pal mi się wesoło!
Wy, złote iskierki, polatujcie wkoło!

Tadeusz Śliwiak - Ta nasza młodość

Ta nasza młodość

Ona jest wśród kamieni
Rwącym światłem strumyka
Wiewiórkami po drzewach
po gałęziach pomyka

Ona iskrą w kamieniu
Ona mlekiem w orzeszku
Ona świata ciekawa
Jak miedziany grosik w mieszku

Ta nasza młodość
z kości i krwi
Ta nasza młodość
co z czasu kpi
Co nie ustoi w miejscu zbyt długo
Ona co pierwszą jest
...potem drugą...

Ona kwiatem we włosach

Octem w jabłkach jest pierwszym
Gorzką pianą na piwie
w świata gwarnej oberży

Buntem jest niespełnionym
co na serce umiera
Ona tylko to daje
co innemu zabiera

Ta nasza młodość
z kości i krwi
Ta nasza młodość
co z czasu kpi
Co nie ustoi w miejscu zbyt dlugo

ona co pierwszą jest
...potem drugą...

annaG - kim jest?

otwórz powoli oczy

spójrz

spod rzęs

w stronę okna

ktoś pozamiatał niebo

z posępności

pomalował

na cytrynowo słońce

widzisz?

pozbierał

zagubione nuty

włożył je

do ptasich gardeł

słyszysz?

młode promyki

przyklękły

na twoim policzku

muskając ciepłem

czujesz?

ktoś zebrał wszystkie

krople

wypłakanych wczoraj

łez

kim jest?

ten przyjemny ktoś

który

przyszedł tak zwiewnie

i z gracją

ja wiem!

to lepszy dzień

ten

który zawsze

nadchodzi...

ten

na który

zawsze czekamy